Trí tuệ ba-la-mật — Mahosadha, Sambhava, Vidhura và Senaka

Một người mẹ tắm cho con ở hồ nước của Mahosadha, đặt con ngồi trên áo rồi xuống rửa mặt. Một nữ dạ-xoa hóa làm người đàn bà, xin bế thử rồi ôm đi. Hai người giành nhau đến trước tòa nhà.

Mahosadha nhìn là biết: mắt người kia đỏ, không chớp, có hình mà không có bóng — đó là dạ-xoa. Nhưng Ngài vẫn để mọi người tự thấy: vạch một đường, đặt đứa bé nằm giữa, bảo hai người kéo. Đứa bé đau khóc thét, người mẹ đau lòng buông tay. Ngài hỏi: nghe tiếng con khóc, tâm của mẹ đau hay tâm người không phải mẹ đau? Mọi người đều hiểu.

Ngài trả con cho mẹ, rồi khuyên nữ dạ-xoa: vì kiếp trước làm ác nên nay sinh làm dạ-xoa; nay lại muốn làm ác nữa sao? Ngài khuyên giữ năm giới.

Vua Cūḷanī Brahmadatta nước Uttarapañcāla, theo kế của quân sư Kevaṭṭa, muốn thôn tính các nước. Bị Mahosadha phá kế, Kevaṭṭa bày mỹ nhân kế: hứa gả công chúa xinh đẹp Pañcālacandī để dụ vua Vedeha sang, rồi bắt giết.

Mahosadha can mà vua không nghe vì say mê sắc đẹp. Ngài bèn sang trước, xin xây một cung điện đón vua Vedeha, và bí mật cho đào một con đường hầm lớn từ cung điện mới ra bờ sông Gaṅgā và đến tận cung vua Cūḷanī.

Khi quân Cūḷanī vây chặt, Ngài đưa vua Vedeha theo đường hầm ra sông về nước an toàn, cùng đưa cả hoàng thân của Cūḷanī theo. Cuối cùng Ngài hóa giải được thù oán, lập hòa ước: 101 vị vua sống hòa bình thân thiện với nhau.

Vua Dhanañcaya Korabya ở kinh thành Indapatta hỏi quân sư Sucirata về “sự cúng dường pháp” (dhammayāga): làm sao để không bị chê trách đời này đời sau, nên thực hành attha và dhamma thế nào?

Sucirata không trả lời được, đi khắp nơi hỏi. Bà-la-môn Vidhura giới thiệu con trai; con trai lại giới thiệu em… cuối cùng đến cậu bé Sambhava bảy tuổi. Cậu thưa: người ta biết ngựa hay nhờ sức chạy đường xa, không nhờ màu lông — xin đừng xem thường vì con còn nhỏ.

Cậu giải: attha là quả, dhamma là nhân sinh ra quả. Đừng để thời gian trôi qua trong dể duôi; đừng hẹn “hôm nay vui chơi, mai hãy làm phước”; hãy thấy năm uẩn là vô thường, bỏ tà kiến, làm mười thiện nghiệp. Sucirata cúng dường 1.000 lượng vàng, ghi lời giải lên tấm biển vàng.

Hoàng hậu rồng Vimalā nghe tiếng Vidhura thuyết pháp hay, muốn được nghe; bà nói mình bệnh, chỉ khỏi khi có trái tim của Vidhura — ý bà là trí tuệ của Ngài. Long vương Varuṇa hứa gả công chúa Irandhatī cho ai mang được trái tim ấy về.

Thống tướng dạ-xoa Puṇṇaka đánh cờ với vua Dhanañcaya, thắng và đòi chính Vidhura làm phần thưởng. Vidhura xin ba ngày dạy dỗ vợ con, rồi theo Puṇṇaka. Dạ-xoa nhiều lần tìm cách giết Ngài để lấy tim; Ngài bình thản hỏi lý do, rồi xin được thuyết pháp.

Trên đỉnh núi Kāḷapabbata, Ngài giảng bốn pháp của người thiện. Puṇṇaka tỉnh ngộ, đưa Ngài đến long cung; Ngài thuyết pháp cho long vương và hoàng hậu, rồi được đưa về kinh thành Indapattha trên lưng con ngựa báu.

Bồ-tát là pháp sư Senaka, quân sư của vua Janaka ở Bārāṇasī, thuyết pháp hay đến nỗi mỗi ngày giới dân chúng kéo nhau đi nghe. Một ông Bà-la-môn già đi xin về, mang túi da (bhasta) đựng bánh cốm (sattu). Nghỉ bên suối, ông ăn rồi quên buộc miệng túi — một con rắn hổ mang chui vào nằm yên.

Vị thiên nam ở cội cây nhìn thấy, nói một câu như câu đố: dừng giữa đường thì ông chết, về đến nhà thì vợ ông chết. Ông già hoảng sợ, theo dòng người đến nghe pháp sư Senaka, hỏi điều ấy.

Như có thiên nhãn, Senaka suy ra: trong túi có rắn. Ngài cho dùng gậy mở túi — con rắn bò ra. Ông già thoát chết; Ngài còn khuyên ông cách giữ gìn số tiền xin được và chuyện trong gia đình.