Giới tránh xa trộm cắp
Adinnādāna: lấy, chiếm đoạt của cải chủ nhân không cho phép hoặc đang giữ gìn — bằng trộm, cướp giật, lường gạt, đánh tráo… Của cải gồm tiền bạc, châu báu, gia súc, và cả sở hữu trí tuệ.
| Pāḷi | Năm chi pháp phạm giới trộm cắp |
|---|---|
| 1. Parapariggahitaṃ | Của cải có chủ giữ gìn |
| 2. Parapariggahitasaññitā | Biết rõ của cải ấy có chủ |
| 3. Theyyacittaṃ | Tâm muốn trộm cắp |
| 4. Payogo | Cố gắng trộm cắp |
| 5. Avahāro | Lấy được của cải ấy do sự cố gắng |
| Sáu cách cố gắng | Ghi chú của sách |
|---|---|
| 1. Tự mình trộm cắp | Bằng thân |
| 2. Sai khiến người khác | Bằng khẩu, cả lời lường gạt |
| 3. Ném hàng qua trạm thuế, cửa khẩu | Để trốn thuế |
| 4. Dặn “có dịp thì lấy” | Không hạn định thời gian |
| 5. Bùa chú, thuốc mê | Làm chủ nhân mê muội rồi lấy |
| 6. Thần thông | Vị sa-di xin nước hồ không được, dùng thần thông lấy uống — sách nói không gọi là trộm vì chủ là Long vương và nước hao rất ít |
Trong kinh Cunda (AN 10.176), Đức Phật tả thân hành không trong sạch: “Người ấy của không cho, bất cứ tài vật gì của người khác, hoặc tại thôn làng, hoặc tại rừng núi, không cho người ấy. Người ấy lấy trộm tài vật ấy.” — HT. Thích Minh Châu dịch.
Ác nghiệp trộm cắp nặng · nhẹ
Của cải giá trị nhiều thì ác nghiệp nặng, ít thì nhẹ.
Của chung, của nhà nước — nặng. Của bậc Thánh nặng hơn của phàm nhân. Của chư Tăng nặng hơn cả.
25 cách trộm cắp — 5 nhóm, mỗi nhóm 5 cách
| Nhóm | Năm cách |
|---|---|
| 1. Của cải nhiều loại nānābhaṇḍa | (1) kiện tụng kéo dài cho chủ nản lòng buông đất, nhà; (2) người làm thuê mang hàng, khởi tâm tham, chuyển từ vai này sang vai kia là đủ; (3) nhận giữ hộ rồi chối; (4) dọa chủ phải rời chỗ ngồi dù 1 – 2 bước; (5) dời món báu khỏi chỗ cũ chút ít |
| 2. Sinh vật ekabhaṇḍa | Năm cách tương tự với gia súc: kiện chiếm đàn gia súc, người làm thuê dắt bò đi đường khác, giữ hộ con bò rồi chối, bắt cóc người hay dắt trộm trâu bò đi 1 – 2 bước, dắt bò ra khỏi chuồng |
| 3. Tự mình và qua người khác sahatthika | Tự tay lấy; sai khiến (cả hai cùng phạm); giấu hàng trốn thuế; ra lệnh thuộc hạ “có dịp thì lấy”; vay mượn hay giữ hộ rồi chối khi chủ đòi |
| 4. Phạm từ khi bắt đầu pubbapayoga | Ra lệnh “bằng mọi cách phải lấy cho được” là phạm ngay; khởi tâm và đồng thời dời cột mốc ranh đất; cả nhóm cùng phạm khi một người lấy được; sai đi đúng giờ hẹn (làm sai giờ thì chỉ kẻ đi phạm); theo hiệu lệnh vỗ tay, huýt gió (sai hiệu lệnh thì chỉ kẻ đi phạm) |
| 5. Lừa bịp theyyāvahāra | Cân thiếu, bán đồ giả, buôn lậu; dùng vũ khí uy hiếp; định lấy món này mà được món khác cũng vừa lòng; giấu món đồ, chờ chủ đi khỏi mới lấy; đánh tráo — đổi đồng hồ xấu lấy đồng hồ tốt, đổi nhãn tên trên hai gói quà |
Phần lớn 25 cách không cần trèo tường: một chữ ký chối nợ, một quả cân non, một cột mốc dời nửa thước, một tập tin lấy về không xin phép. Mỗi ngày đi làm, đi chợ là mỗi ngày giữ giới thứ hai.
Phạm hay không — căn cứ vào tác ý
Thấy mèo cắn chết gà nhà người, bắt mèo nhả ra để mình ăn thịt — phạm giới trộm cắp.
Thấy mèo bắt gà còn sống, bắt mèo thả ra để cứu mạng gà — không phạm, còn được phước cứu mạng.
🦷Xá-lợi răng nanh của Bà-la-môn DoṇaLấy mà không phạm giới trộm cắp
Bà-la-môn Doṇa làm trung gian chia xá-lợi Đức Phật cho các nước; trong lúc chia, ông giấu một xá-lợi răng nanh trong búi tóc để tự tôn thờ. Thiên chủ Sakka — bậc Nhập lưu — thấy ông không có bảo tháp xứng đáng, liền hiện xuống thỉnh xá-lợi ấy từ búi tóc ông mà ông không hay biết, đem về thờ trong bảo tháp Cūḷāmaṇi ở cõi trời Tam Thập Tam cho chư thiên lễ bái.
Sakka không phạm giới trộm cắp, vì tác ý đồng sinh với đại thiện tâm cung kính, giới đức trong sạch — chỉ có phước cung kính. Sách kết: muốn biết ai phạm hay không, hãy hỏi rõ tác ý của người ấy.
Giới tránh xa tà dâm
Tà dâm là hành vi bất chính trong quan hệ nam nữ mà bậc thiện trí chê trách — giữa người không phải vợ chồng của nhau. Vợ chồng được phong tục, cha mẹ hai bên, xã hội và chính quyền công nhận thì quan hệ với nhau là bình thường, không phạm. Giới này chỉ liên quan đến thân ác nghiệp.
| Pāḷi | Bốn chi pháp phạm giới tà dâm |
|---|---|
| 1. Agamanīyavatthu | Đối tượng không được phép quan hệ |
| 2. Tasmiṃ sevanacittaṃ | Tâm muốn quan hệ với đối tượng ấy |
| 3. Payogo | Cố gắng hành dâm |
| 4. Maggena maggapaṭipatti adhivāsanaṃ | Thỏa thích trong sự tiếp xúc |
Hai mươi hạng phụ nữ không được quan hệ
Kinh Cunda (AN 10.176) tả người sống tà hạnh: “tà hạnh với các hạng nữ nhân có mẹ che chở, có cha che chở, có mẹ cha che chở, có anh che chở, có chị che chở, có bà con che chở, có pháp che chở, đã có chồng, được hình phạt gậy gộc bảo vệ, cho đến những nữ nhân được trang sức bằng vòng hoa (đám cưới).” — HT. Thích Minh Châu dịch.
Có mẹ, có cha, có cha mẹ, có chị em, có anh em, có bà con, có dòng họ trông nom; người tu phạm hạnh có thầy bạn trông nom. Người thân trông nom nhưng không làm chủ đời họ.
Đã có người quyền thế làm mai, đã nhận lễ hứa hôn, được chuộc về làm vợ, ưng thuận theo người mình yêu, ưng làm vợ vì của cải hay vì trang sức, đã cưới theo phong tục, được đem về nuôi làm vợ, tù nhân được lấy làm vợ, người làm công được chủ lấy làm vợ, người giúp việc được chủ nhà lấy làm vợ, người chịu làm vợ trong thời gian ngắn.
| Trường hợp (theo sách) | Ai phạm |
|---|---|
| Người nam quan hệ với một trong 20 hạng | Người nam phạm |
| Thiếu nữ thuộc 8 hạng đầu tự ý quan hệ với người nam độc thân | Người nam phạm (xúc phạm người con gái mà gia đình chưa cho phép). Cô gái không phạm điều giới, nhưng đó là việc bị chê trách; nỗi ân hận làm tâm ô nhiễm có thể dẫn đến cõi ác |
| Phụ nữ thuộc 12 hạng sau ngoại tình | Người nữ phạm |
| Phụ nữ quan hệ với người nam đã có vợ (hay đã hứa hôn) | Người nữ phạm, vì người nam ấy đã có vợ làm chủ |
Ác nghiệp tà dâm nặng · nhẹ
| Nhẹ hơn | Nặng hơn |
|---|---|
| Với người không giới đức | Với người có giới đức |
| Hai bên cùng thỏa thuận | Cưỡng ép — dù đối phương không có giới vẫn nặng |
| Với phàm nhân | Với bậc Thánh; bậc càng cao càng nặng |
Nặng nhất là cưỡng hiếp bậc Thánh nữ A-la-hán: kẻ tên Nanda xúc phạm Tỳ-khưu-ni Uppalavaṇṇā (Thánh ni Tối thượng về thần thông), đất nứt ra hút y xuống; chết rồi y tái sinh đại địa ngục Avīci.
Các vấn đề liên quan
Thân xác đã có chủ. Người đã có chồng thì thân mình đã có chủ, có bổn phận chỉ dành cho chồng; người đã có vợ cũng vậy. Ngoại tình là tự trộm thân xác đã có chủ đem trao cho người khác — vì thế mà phạm giới tà dâm.
| Câu hỏi trong sách | Sách trả lời |
|---|---|
| Người đã có vợ, lén lút có thêm nhân tình, vợ lẽ | Phạm — tự trộm thân xác đã có vợ làm chủ |
| Vợ không có con nối dõi, chính người vợ đi hỏi cưới vợ lẽ cho chồng | Không phạm — người vợ đã đồng ý chia quyền làm chủ |
| Hai người cùng giới, đều độc thân, là cư sĩ tại gia | Sách cho là không phạm giới tà dâm, nhưng nêu ý kiến rằng đó là điều bậc thiện trí chê trách. Với bậc xuất gia thì chắc chắn phạm giới hành dâm |
Ngũ giới chỉ tránh tà dâm. Người thọ bát giới uposatha trong ngày giới thì tránh xa mọi sự hành dâm (abrahmacariyā), kể cả với vợ chồng — sẽ học ở Bài 9.
Hai giới bảo vệ hai thứ quý nhất của người khác
Bảo vệ tài sản của người khác. Tác ý là chính: cùng một hành động “lấy”, tâm tham thì phạm, tâm cung kính hay tâm cứu thì không.
Bảo vệ gia đình và thân xác đã có chủ của người khác — và giữ chính mình khỏi ân hận, tiếng xấu.
Bài 4 hoàn tất ngũ giới với hai điều thuộc khẩu và tâm trí: nói dối và rượu, các chất say.
Thẻ ghi nhớ, trắc nghiệm & tự kiểm tra
Thẻ ghi nhớ — bấm để lật
Bài tập · 52 câu, 6 dạng
Tự kiểm tra — trả lời trước, rồi mở gợi ý
1Kể 5 chi pháp phạm giới trộm cắp.
Của cải có chủ giữ gìn; biết rõ của cải ấy có chủ; tâm muốn trộm cắp; cố gắng trộm cắp; lấy được của cải ấy do sự cố gắng.
2Kể 3 cách trộm cắp “không cần trèo tường” trong 25 cách.
Ví dụ: kiện tụng chiếm đất nhà; nhận giữ hộ hay vay mượn rồi chối; cân thiếu, bán đồ giả, trốn thuế; dời cột mốc ranh đất; đánh tráo nhãn tên gói quà.
3Vì sao Thiên chủ Sakka thỉnh xá-lợi răng từ búi tóc Bà-la-môn Doṇa mà không phạm?
Vì tác ý đồng sinh với đại thiện tâm cung kính, không có tâm trộm cắp; Sakka là bậc Nhập lưu, giới trong sạch. Phạm hay không căn cứ vào tác ý.
4Kể 4 chi pháp phạm giới tà dâm.
Đối tượng không được phép quan hệ; tâm muốn quan hệ; cố gắng hành dâm; thỏa thích trong sự tiếp xúc.
5Sách giải thích ngoại tình là “tự trộm” thế nào?
Người đã có vợ, có chồng thì thân xác đã có chủ; ngoại tình là tự lấy thân xác đã có chủ đem trao cho người khác.
Tài liệu tham khảo
- Tỳ-khưu Hộ-Pháp, Nền-Tảng-Phật-Giáo, Quyển III: Pháp-Hành Giới — Phần I, 1. Ngũ giới: 2. Điều giới tránh xa trộm cắp (chi pháp, giảng giải, 2 cách tác ý, nặng nhẹ, 25 cách trộm cắp, phạm – không phạm); 3. Điều giới tránh xa tà dâm (chi pháp, giảng giải, nặng nhẹ, vấn đề liên quan).
- Kinh điển: kinh Cunda (AN 10.176).
- Chú giải: Chú giải kinh Đại Bát-niết-bàn (chia xá-lợi, bảo tháp Cūḷāmaṇi); Chú giải Pháp Cú (Uppalavaṇṇā).
- SuttaCentral: bản dịch Việt của HT. Thích Minh Châu.
Ghi chú: một vài trường hợp sách phân tích (quan hệ với loài vật, tích hoàng hậu Mallikā) trang không đưa vào; xin xem nguyên văn trong sách. Danh sách nặng nhẹ của giới trộm cắp bỏ một dòng in nhầm trong sách (“tài sản của bậc xuất gia thì nhẹ”), vì mâu thuẫn với dòng “tài sản của chư Tăng nặng hơn cả”.