Tích truyện về năm điều giới

Ông Mahākāla, bậc Nhập lưu, ngày giới thọ bát giới, nghe pháp và hành thiền suốt đêm ở chùa Jetavana. Gần sáng, ông ra hồ trước cổng chùa rửa mặt. Đêm ấy bọn trộm vào thành; một tên bị đuổi gấp ném gói của cải bên chân ông rồi chạy. Chủ nhà đuổi tới, thấy “tang vật”, đánh ông đến chết.

Sáng ra, tỳ-khưu trẻ và sa-di thấy thi thể, bạch Đức Phật: “Thật không công bằng.” Đức Phật dạy: không công bằng trong kiếp này, nhưng công bằng theo ác nghiệp sát sinh đời trước. Xưa ông làm trưởng trạm canh biên giới, thấy một đôi vợ chồng trẻ, khởi tâm muốn chiếm người vợ; ông lén giấu viên ngọc vào xe họ, vu cho người chồng ăn trộm và sai đánh chết. Ác nghiệp ấy cho quả ở đại địa ngục, rồi 100 kiếp làm người kiếp nào cũng bị vu oan đánh chết.

Theo sách, dẫn Chú giải Pháp Cú, tích Mahākālaupāsakavatthu.

Nhiều người bỏ ngoại đạo theo Phật giáo vì Ngài Mahāmoggallāna lên cõi trời, xuống cảnh khổ hỏi nhân quả rồi kể lại. Ngoại đạo thuê cướp giết Ngài. Suốt một tháng, khi bị vây Ngài bay lên hư không hoặc biến mất. Lần cuối, Ngài quán thấy nghiệp xưa đã đến lúc trổ quả nên không tránh nữa: cướp đánh Ngài nát xương. Ngài dùng thần thông ráp thân lại, về đảnh lễ Đức Phật xin Niết-bàn, rồi Niết-bàn tại làng Kāḷasilā — nửa tháng sau Ngài Sāriputta.

Nghiệp xưa: một tiền kiếp, Ngài là người con hiếu thảo nuôi cha mẹ mù; vì chiều người vợ không muốn sống chung với cha mẹ chồng, Ngài đánh xe đưa cha mẹ vào rừng, giả làm cướp đánh chết hai người — nghiệp vô gián, đọa Avīci rất lâu, và còn dư quả đến kiếp chót. Sau đó vua Ajātasattu bắt bọn cướp; chúng cũng đọa địa ngục.

Theo sách, dẫn Chú giải Pháp Cú (kệ 137 – 140).

Tiền kiếp, ông Kotūhalika trên đường chạy nạn đói đã bỏ đứa con nhỏ của mình. Sau đó ông sinh làm con chó ở nhà người nuôi bò, rất kính yêu một vị Phật Độc Giác, ngày ngày dẫn đường và sủa báo khi Ngài đến. Phước ấy cho sinh làm thiên tử có giọng vang (Ghosaka).

Rồi sinh làm con một kỹ nữ ở Kosambī, bị bỏ ở đống rác, được phú hộ thành ấy đem về nuôi. Phú hộ có con ruột, nên tìm cách giết đứa con nuôi bảy lần — bỏ trước cổng chuồng bò, nằm ngang đường xe, bỏ nghĩa địa, ném xuống hố sâu… — lần nào đứa bé cũng thoát nhờ phước (bò đầu đàn đứng che, dê mẹ đến cho bú…). Cuối cùng chính phú hộ chết, Ghosaka thừa kế; về sau cùng hai bạn chứng Nhập lưu, dâng chùa Ghositārāma.

Theo sách, dẫn Chú giải Pháp Cú (kệ 21 – 23).

Thời Đức Phật Phussa — 92 đại kiếp trước — một nhóm thân quyến của vị quan thu thuế (tiền thân vua Bimbisāra) được giao lo vật thực dâng Đức Phật và chư Tăng. Họ không có đức tin, tự lấy ăn trước phần dâng chư Tăng, cho cả con cái ăn, gây gổ với người có đức tin, còn đốt nhà bếp. Họ đọa địa ngục suốt 92 kiếp, rồi làm ngạ quỷ đói khát.

Thời Đức Phật Kassapa, họ hỏi bao giờ mới được thoát; Ngài bảo chờ đến thời Đức Phật Gotama, khi vua Bimbisāra cúng dường và hồi hướng cho họ. Đến khi vua cúng dường mà quên hồi hướng, đêm ấy họ kêu la ghê rợn quanh cung điện. Đức Phật chỉ dạy; hôm sau vua cúng dường và phát nguyện:

Nhóm ngạ quỷ hoan hỷ “Sādhu!”, liền được thức ăn, y phục, chỗ ở. Đức Phật thuyết bài kệ Tirokuḍḍa (Khuddakapāṭha 7).

Theo sách, dẫn Chú giải Petavatthu, Tirokuḍḍapetavatthuvaṇṇanā.

Con gái duy nhất của một phú hộ có giới ở Ujjenī, Isidāsī làm dâu hiền thảo, hầu chồng như người tớ gái — vậy mà ba người chồng lần lượt bỏ nàng, không ai nói được nàng có lỗi gì. Nàng xin xuất gia; bảy ngày sau chứng A-la-hán cùng Tam minh, nhớ lại bảy kiếp trước.

Bảy kiếp trước nàng là con trai một tiệm vàng, si mê ngoại tình với vợ người. Ác nghiệp ấy đưa vào đại địa ngục, rồi ba kiếp súc sinh khổ nhục, một kiếp người tật nguyền; kế đó là cô gái nghèo bị ép làm vợ lẽ, đã xúi chồng đuổi người vợ cả hiền đức ra khỏi nhà. Dư quả ấy khiến kiếp này ba lần bị ruồng bỏ.

Theo sách, dẫn Therīgāthā, Isidāsītherīgāthā (kể với Tỳ-khưu-ni Bodhī).

Vua Pasenadi say đắm vợ một người dân, toan hại người chồng. Nửa đêm vua nghe bốn tiếng ghê rợn “Du… Sa… Na… So…”, hoảng sợ; quân sư bày lễ giết thú tế thần. Hoàng hậu Mallikā khuyên vua đến hỏi Đức Phật. Đức Phật dạy: đó là bốn người con nhà giàu thời Đức Phật Kassapa, cùng nhau tà dâm với vợ người, đọa địa ngục Lohakumbhī (nồi đồng sôi) — chìm xuống đáy 30.000 năm, nổi lên 30.000 năm, vừa ló lên định nói một câu kệ thì chỉ kịp thốt một tiếng rồi chìm lại. Vua bỏ ngay ý định, thả hết người và thú bị bắt để tế.

Theo sách, dẫn Chú giải Pháp Cú, Aññatarapurisavatthu.

Thời Đức Phật Kassapa, tỳ-khưu Kapila học thuộc Tam tạng, thuyết giỏi, được nhiều người ngưỡng mộ và cúng dường; sinh kiêu mạn, nói điều nên làm là không nên, điều không nên là nên, chê mắng các tỳ-khưu giới đức. Anh ruột là bậc A-la-hán khuyên mãi không nghe. Chết đọa Avīci; dư nghiệp cho làm con cá vàng ở sông Aciravatī: vảy vàng óng nhờ phước học Pháp, ca tụng ân đức Phật; miệng hôi thối vì nói dối, chê bai người giới đức. Dân chài đem dâng vua; Đức Phật hỏi chuyện con cá trước đại chúng. Cá hối hận đập đầu chết, lại đọa Avīci.

Theo sách, dẫn Chú giải Pháp Cú (kệ 334 – 337).

Ngoại đạo mất người cúng dường, xúi nữ đệ tử xinh đẹp Ciñcā giả làm người tình của Đức Phật: chiều đi về phía chùa, sáng sớm từ hướng chùa vào thành; chín tháng sau buộc khúc gỗ tròn vào bụng giả mang thai, đến giữa hội chúng vu cáo. Đức Phật chỉ nói: “Này cô, điều cô nói thật hay không, chỉ Như Lai và cô biết.” Thiên chủ Sakka sai thiên tử hóa chuột cắn đứt dây, khúc gỗ rơi xuống trước mọi người. Nàng bị xua đuổi; vừa ra khỏi chùa, đất nứt ra, lửa bốc lên, nàng bị hút xuống địa ngục Avīci.

Theo sách, dẫn Chú giải Pháp Cú, tích Ciñcāmāṇavikāvatthu.

Ở Bārāṇasī có hai nhà phú hộ, mỗi nhà 800 triệu, chỉ có một con; cha mẹ cho con học đàn ca múa hát thay vì học làm ăn. Hai người lấy nhau. Một hôm bọn bợm nhậu vừa uống rượu vừa tán tụng chàng; chàng hỏi họ uống gì, rồi uống thử, rồi nghiện. Rượu và tiệc tùng làm tiêu sạch phần tài sản của chồng, đến phần của vợ, rồi bán cả ruộng vườn nhà cửa. Về già, hai vợ chồng cầm bát đi xin ăn.

Thấy ông già ấy, Đức Phật mỉm cười và dạy Ngài Ānanda: nếu thời trẻ biết giữ và làm ăn, người ấy đã là phú hộ bậc nhất thành; nếu xuất gia, đã có thể chứng A-la-hán. Ngay đến lúc già, nếu giữ phần còn lại hay xuất gia, vẫn còn đạt được phần nào. Nay thì như cò già bên ao cạn.

Theo sách, dẫn Chú giải Pháp Cú (kệ 155 – 156).